Een vuurpijl voor de overheid
Columns en meer
Een overheid die maling heeft aan eigen wetten kan een vuurpijl verwachten
Een gelukkig nieuwjaar was het niet voor onze hulpdiensten. Op diverse plekken, in mijn eigen stad Utrecht en ook elders in het land, keerden groepen zich tegen de politie, tegen de brandweer en tegen andere hulpverleners. Als je dat doet ben je niet goed bij je hoofd.
De komende dagen en weken zullen velen zich uitspreken over dit wangedrag. Men zal op zoek gaan naar oorzaken en oplossingen. Je kan de oplossingen die voorgesteld gaan worden nu al uittekenen. In probleemgebieden moeten rond oud en nieuw feesten voor jongeren georganiseerd worden. Jongeren met een migratieachtergrond moeten meer uitzicht krijgen op een toekomst. Er zal nog meer gehandhaafd moeten worden, meer camera’s, nog meer aanhoudingen. Het respect voor hulpverleners en handhavers moet hersteld worden.
Eén oplossing wordt echter structureel genegeerd. Dat is het herstellen van het vertrouwen in de overheid. In toenemende mate houdt de overheid zich niet aan de eigen regels. Waarom zou een burger zich aan regels houden, als die regels door bijvoorbeeld de politie en andere overheden zelf glashard genegeerd worden? Ja, niet dus!
Als journalist in Utrecht kijk ik met een vergrootglas naar mijn eigen gemeente. Ik kom de afgelopen jaren steeds vaker een overheid tegen die vindt dat regels en wetten niet gelden.
Laten we beginnen bij de Utrechtse politie. Agenten hebben regelmatig maling aan verkeersregels. (Zie hier en hier en hier). Een agent is ook maar een mens, en een mens maakt fouten. Dat is het probleem niet. Het probleem is dat de leiding van de politie nadrukkelijk goedkeurt dat hun agenten de verkeersregels en de speciale richtlijnen voor politievoertuigen overtreden. ‘Wij mogen dat’, is het standaard antwoord. Maar de waarheid is dat ze dat niet mogen, (aangepaste) regels gelden ook voor de politie.
De politieleiding vindt dat de politie boven de wet staat. Een boze jongere uit een probleemwijk die met eigen ogen ziet dat de politie maling heeft aan regels, zal minder geneigd zijn regels na te leven.
Dan de jeugdbescherming. Dat is een taak die de overheid heeft uitbesteed aan het bedrijfsleven, de zogenoemde privatisering van de zorg. Toch blijft de overheid verantwoordelijk. Kwalijk wordt het als de jeugdbescherming zich niet aan de regels houdt. Als de Utrechtse jeugdbescherming doelbewust een uitspraak van de rechter naast zich neerlegt (lees het hier). Nog veel kwalijker wordt het als de verantwoordelijk wethouder dat accepteert, niet ingrijpt en de jeugdbescherming niet op de vingers tikt.
De Utrechtse wethouder die verantwoordelijk is, moet al maanden op de hoogte geweest zijn, net als ik, van deze misstand. Dus toen er over gepubliceerd werd kan dat niet als een verrassing komen, toch weigerde de wethouder te reageren.
De conclusie kan alleen maar zijn dat de jeugdbescherming vindt dat ze zich niet aan de wet hoeft te houden, en dat verantwoordelijke bestuurders dat gedrag stilzwijgend goedkeuren. Als ouder met een kind in de problemen is het een enge gedachte: een overheid en een jeugdbescherming die zich zelf niet aan de wet houden.
In een democratie is het zo dat de meerderheid beslist. Ook al sta je principieel niet achter zo’n besluit, in een democratie als de onze zul je je moeten schikken naar de wet, naar de regels uit Den Haag, de wensen van de Tweede Kamer en de regering.
Utrecht rekt dit democratische basisprincipe op. Op diverse vlakken vaart het Utrechtse gemeentebestuur zijn eigen, eigenwijze koers. Denk aan de bed-bad-broodregeling, aan digitale opruiing, aan voorrang bij de huisvesting statushouders, aan schuldenproblematiek en nog veel meer. Utrecht gaat regelmatig zijn eigen gang, dwars tegen landelijk beleid in. Met het plaatselijke vuurwerkverbod als mooi voorbeeld, om dit verhaal rond te maken. Als de landelijke overheid communiceert dat je dit jaar voor het laatst vuurwerk mag afsteken, en als je in Utrechtse winkels gewoon vuurwerk kopen kan, hoe leg je dan uit dat een lokale overheid het afsteken verbiedt.
Brave huisvaders in Utrecht hebben deze jaarwisseling doelbewust de plaatselijke regels aan hun laars gelapt. Ze hebben – voor het laatst – vuurwerk afgestoken. Als brave huisvaders al lak hebben aan een overheid die de democratische basisprincipes niet erkent, hoe kan je dan verwachten dat jongeren in wijken als Overvecht en Kanaleneiland zich aan de regels gaan houden?
De echte oplossing is dat de overheid respect kweekt bij alle burgers. En dat doen ze door zich aan de regels te houden, aan alle regels. Dan heb ik het over de politie, over lokale bestuurders, over jeugdbeschermers, over de hele overheid. Houd je aan je eigen regels!
Deze column schrijf
ik op persoonlijke titel. Hij weerspiegelt niet de mening van RTV Utrecht, Truckstar
of andere media waar ik actief voor ben.